Specjalistyczne usługi opiekuńcze dla osób z zaburzeniami psychicznymi
Treść
Specjalistyczne usługi opiekuńcze przeznaczone są dla:
- osób dorosłych, wykazujących zaburzenia wymienione w art. 3 pkt 1 ustawy
o ochronie zdrowia psychicznego tzn.:
- chorych psychicznie (wykazujących zaburzenia psychotyczne);
- upośledzonych umysłowo;
- wykazujących inne zakłócenia czynności psychicznych, które zgodnie
ze stanem wiedzy medycznej zaliczane są do zaburzeń psychicznych, a osoba
ta wymaga świadczeń zdrowotnych lub innych form pomocy i opieki niezbędnych do życia w środowisku rodzinnym lub społecznym,
- w wyjątkowych przypadkach dla dzieci i młodzieży z zaburzeniami psychicznymi, pozbawionych dostępu do zajęć rehabilitacyjnych i rewalidacyjno-wychowawczych, jeżeli nie mają możliwości uzyskania dostępu do zajęć świadczonych przez inne zobowiązane podmioty.
Przyznając specjalistyczne usługi opiekuńcze dla osób z zaburzeniami psychicznymi, należy mieć na względzie zasadę pomocniczości, wynikającą z ustawy o pomocy społecznej, która definiuje pomoc społeczną jako instytucję polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej).
Świadczenia, które ustawowo zapewniane są w ramach innych systemów (oświata, ochrona zdrowia), nie mogą być zastępowane świadczeniami z pomocy społecznej.
W powyższych przepisach zawarto zasady udzielania i organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej, organizacji kształcenia oraz prowadzenia zajęć rewalidacyjno-wychowawczych dla dzieci i młodzieży (między innymi zaburzonych psychicznie) przez podmioty zobowiązane w ramach systemów innych niż pomoc społeczna.
Z uwagi na jasno określone kryteria otrzymywania świadczenia w formie specjalistycznych usług opiekuńczych (rodzaj schorzenia, niewystarczające zaspokojenie potrzeb lub ich niezaspokojenie w ramach innych systemów) Gminne Centrum Usług Społecznych samodzielnie podejmuje decyzję o ich przyznaniu, a zgodnie z § 4 ust. 6 rozporządzenia w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych określa również liczbę godzin świadczenia.
CEL I ZAKRES SPECJALISTYCZNYCH USŁUG OPIEKUŃCZYCH:
Celem specjalistycznych usług opiekuńczych jest poprawa jakości życia osób z zaburzeniami psychicznymi poprzez:
- zapewnienie wysokiej jakości specjalistycznej pomocy osobom samotnym
z zaburzeniami psychicznymi, w przypadkach, gdy są jej pozbawione oraz osobom, które wymagają takiej pomocy, a rodzina nie może jej zapewnić; - pomoc dostosowaną do szczególnych potrzeb osób z zaburzeniami psychicznymi oraz celów postawionych w planach postępowania terapeutyczno-wspierającego, świadczoną przez osoby z odpowiednim wykształceniem i doświadczeniem.
Zakres specjalistycznych usług opiekuńczych obejmuje:
- uczenie i rozwijanie umiejętności niezbędnych do samodzielnego życia, w tym:
- kształtowanie umiejętności zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych
i umiejętności społecznego funkcjonowania, - interwencję i pomoc w życiu w rodzinie,
- pomoc w załatwianiu spraw urzędowych,
- wspieranie i pomoc w uzyskaniu zatrudnienia,
- pomoc w gospodarowaniu pieniędzmi;
- pielęgnację jako wspieranie procesu leczenia;
- rehabilitacja fizyczna i usprawnianie zaburzonych funkcji organizmu w zakresie nieobjętym przepisami ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2025 poz. 1461 z późn. zm.):
- pomoc mieszkaniową, w tym:
- w uzyskaniu mieszkania,
- załatwianiu spraw mieszkaniowych,
- kształtowaniu właściwych relacji z sąsiadami i gospodarzem domu;
- zapewnienie dzieciom i młodzieży z zaburzeniami psychicznymi dostępu do zajęć rehabilitacyjnych i rewalidacyjno-wychowawczych, w wyjątkowych przypadkach, jeżeli nie mają możliwości uzyskania dostępu do zajęć, o których mowa w art. 7 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego.
W przypadku usług, o których mowa w punkcie 5 Gminne centrum Usług Społecznych powinno dysponować informacją potwierdzającą niedostępność zajęć, które powinny zapewnić właściwe podmioty i wskazującą przyczyny niemożności uzyskania dostępu do tych zajęć (pismo ze szkoły).
KWALIFIKACJE OSÓB ŚWIADCZĄCYCH SPECJALISTYCZNE USŁUGI OPIEKUŃCZE DLA OSÓB Z ZABURZENIAMI PSYCHICZNYMI
Kwalifikacje realizatorów powinny być odpowiednie do rodzaju zaburzeń psychicznych
klientów, ich potrzeb oraz zakresu i rodzaju usług.
Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r.
w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych specjalistyczne usługi opiekuńcze powinny
być świadczone przez osoby posiadające kwalifikacje do wykonywania zawodu: pracownika
socjalnego, psychologa, pedagoga, logopedy, terapeuty zajęciowego, pielęgniarki,
asystenta osoby niepełnosprawnej, opiekunki środowiskowej, specjalisty w zakresie
rehabilitacji medycznej, fizjoterapeuty lub innego zawodu dającego wiedzę i umiejętności
pozwalające świadczyć określone usługi specjalistyczne.
Ponadto kandydat na realizatora specjalistycznych usług opiekuńczych musi legitymować się
co najmniej trzymiesięcznym doświadczeniem zawodowym w pracy z osobami z zaburzeniami
psychicznymi zdobytym w jednej z następujących instytucji, wskazanych w § 3 ust. 2
ww. rozporządzenia:
- szpitalu psychiatrycznym;
- jednostce organizacyjnej pomocy społecznej dla osób z zaburzeniami psychicznymi;
- placówce terapii lub placówce oświatowej do której uczęszczają dzieci z zaburzeniami
rozwoju lub upośledzeniem umysłowym;
- ośrodku terapeutyczno-edukacyjno-wychowawczym;
- warsztacie terapii zajęciowej;
- innej jednostce niż wymienione powyżej świadczącej specjalistyczne usługi opiekuńcze
dla osób z zaburzeniami psychicznymi.
Powyższe doświadczenie zawodowe nie może być zastąpione nawet półrocznym kursem
w zakresie świadczenia specjalistycznych usług opiekuńczych ani praktyką odbywaną
w trakcie studiów.
Osoby świadczące usługi w zakresie kształtowania umiejętności zaspokajania podstawowych
potrzeb życiowych i umiejętności społecznego funkcjonowania, motywowania do aktywności,
leczenia i rehabilitacji, prowadzenia treningów umiejętności samoobsługi i umiejętności
społecznych oraz wspierania, także w formie asystowania w codziennych czynnościach
życiowych, muszą posiadać przeszkolenie i doświadczenie w zakresie:
- umiejętności kształtowania motywacji do akceptowanych przez otoczenie zachowań;
- kształtowania nawyków celowej aktywności;
- prowadzenia treningu zachowań społecznych.
Dokumentacja potrzebna w chwili ubiegania się o przyznanie usług:
- wniosek klienta/opiekuna prawnego o udzielenie pomocy w formie specjalistycznych usług opiekuńczych lub zgodę klienta w przypadku, kiedy wniosek składa pracownik socjalny;
- dokumentacja potwierdzająca sytuację materialną klienta lub członków rodziny wchodzących w skład gospodarstwa domowego (wywiad srodowiskowy);
- dokument potwierdzający zaburzenie psychiczne kwalifikujące do korzystania ze specjalistycznych usług opiekuńczych, określające rodzaj usług i zalecaną liczbę godzin:
- zaświadczenie lekarza specjalisty (psychiatra lub neurolog) o występujących zaburzeniach psychicznych, posiadające wskazanie choroby/zaburzenia - załącznik nr 1 do pisma;
- opinia przedszkola, szkoły ( wzór stanowi załącznik nr 2 do pisma),
- lub innych podmiotów zobowiązanych do prowadzenia zajęć.
- orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności,